Այլազան - Գերմանիա

Քրիսթին Կարտոնի հաւաքածոյ - Պերլին

Քրիսթին Կարտոնի մեզի տրամադրած նիւթերը կը պատկանին Վանի Կաքաւեան ընտանիքին, որոնք սերունդներով ապրած են հայրենի այս քաղաքին մէջ։ Յարութիւն Կաքաւեան Վանի հին քաղաքին մէջ յայտնի ոսկերիչ էր։ 1915-ին ընտանիքը կը ստիպուի դուրս գալ Վանէն եւ առաջին հանգրուանը կ՚ըլլայ Թիֆլիսը։ Քրիսթին Կարտոն Յարութիւնի ծոռնուհին է, որ ներկայիս կ՚ապրի Պերլին։ Իր քով գտնուած նիւթերը մեծ մասամբ իր մեծ մեծ մօրմէն (Յարութիւնի կինը՝ Աղաւնի) եւ մեծ հօրմէն (Յարութիւնի որդին՝ Վահրամ) մնացած ժառանգութիւններ են՝ նամակներ, ձեռագրեր, գիրքեր, լուսանկանրներ, թերթեր։ Աղաւնի, որոշ ժամանակ Թիֆլիս մնալէ ետք, կ՚անցնի Վլատիքաւքազ (ամուսինը արդէն մահացած էր), Ռոսթով, իսկ 1920-ին կը հաստատուի Պոլիս, ուր կը մնայ մինչեւ 1933, որմէ ետք կը միանայ որդւոյն՝ Պելճիքայի մէջ։ Որդին՝Վահրամ, Պոլիսը կը ձգէ 1922-ին եւ կը հաստատուի Փարիզ։ Ան հեղինակ է բազմաթիւ վէպերու, իսկ հեղինակային անունն է Վիքթոր Կարտոն։

Հայ կիներ թել մանելու գործողութեան մէջ, հաւանաբար Վանի մէջ։ Լուսանկարը կը գտնուի Քրիսթին Կարտոնի քով գտնուող մեծ հօր՝ Վիքթոր Կարտոնի թուղթերուն մէջ։

Երկու հին բացիկներ, որոնք նոյնպէս կը գտնուին Վիքթիր Կարտոնի թուղթերուն մէջ։ Առաջինը Աֆիոն Քարահիսարէն տեսարան մըն է, մինչ երկրորդը՝ Տրապիզոնէն։

Վան. Կաքաւեան ընտանիքը, 2 Ապրիլ 1906։ Նստած, ձախէն աջ՝ Ոսկեհատ (մեծ մայր), Յարութիւն (հայր), Աղաւնի (մայր), մեծ մօր ու հօր ոտքերուն առջեւ կանգնած՝ Վահրամ (յետագային Վիքթոր Կարտոն)։ Ոտքի, ձախէն աջ՝ Յարութիւնին եղբայրները՝ Տիգրան, Սեդ (կամ Սէթ), Հրանդ։

Կողքի զարդարանքները գծուած են Աղաւնի Կագաւեանի (ծն. Քեթենճեան, 1878) կողմէ իր անձնական նօթատետրին մէջ։ Այստեղ գրի առնուած են Վանէն առածներ եւ հեքիաթներ։ Աղաւնի սոյն նօթատետրին մէջ գրել սկսած է Վան եղած ժամանակ, ապա՝ շարունակած իր աքսորին մէջ՝ Թիֆլիս, Ռոսթով, Պոլիս եւ Եւրոպա։

Վահէ Թաշճեանի հաւաքածոյ - Պերլին

Այս հաւաքածոյին մէջ կը գտնուին Վահէ Թաշճեանի մօրենական կողմի ընտանիքէն ժառանգութիւններ։ Մճրգեան/Եաւերեան կամ Փաշապէզեան ընտանիքները ապրած են Սիս (ներկայիս Քոզան)։ 1920-ին, ֆրանսական բանակներուն նահանջին ժամանակ տեղաբնիկ հայութիւնը նոյնպէս դուրս կու գայ հայրենի Սիսէն եւ անոնցմէ շատեր բնակութիւն կը հաստատեն Ատանայի մէջ։ Բայց այստեղէն ալ հայերը պիտի գաղթէին եւ վերջնականապէս՝ հեռանային Կիլիկիայէն։ Մճրգեան/Եաւերեան ընտանիքն ալ կը հետեւի այս ուղղիին։ Անոնք նախ կը հաստատուին Կիպրոսի մէջ, ապա Հալէպ եւ այնտեղէն ալ Լիբանան։ Յետագային ընտանիքը աւելի եւս կը տարտղնուի՝ Միացեալ Նահանգներ, Ֆրանսա, Գերմանիա, Գանատա։ Սոյն նիւթերը ներկայիս կը պահուին Պերլինի մէջ։

Մճրգեան ընտանիքի անդամներ՝ իրենց հայրենի Սիս քաղաքէն վերջնականապէս աքսորուելէ քանի մը տարի ետք։ Լուսանկարը քաշուած է 1920-ականներու սկիզբը շատ հաւանաբար Կիպրոսի կամ Սուրիոյ մէջ։ Ձախէն աջ՝ ինքնութիւնը անծանօթ, Հռիփսիմէ Մճրգեան (ծն. Փաշապէզեան), Երանուհի Մճրգեան, Միսաք Մճրգեան, Զարուհի Մճրգեան, Հայկուհի Մճրգեան, Լուսածին Փաշապէզեան։

Սուրճի գաւաթի հաւաքածոյ եւ տուփ

Սուրճի գաւաթի հաւաքածոյ եւ տուփ։

Տուփն ու գաւաթները ռուսական (Fabriki Kuznetsova) արտադրութիւն են, իսկ պղնձեայ բաժակակալը՝ օսմանեան արտադրութիւն, 19-րդ դարու։ Գրիգոր Մճրգեան զայն նուիրած է իր կնոջ՝ Հռիփսիմէին (ծն. Փաշապէզեան)։ Ապրած են Սիս (ներկայիս Քոզան)։ Ունեցած են 6 զաւակներ։ Գրիգոր սպաննուած է 1918-ին։ Ընտանիքը Սիսէն կը հեռանայ 1920-ին, կ'անցնի Ատանա, ապա՝ Պէյրութ։ 1980-ին, Լիբանանի պատերազﬕ օրերուն, Մճրգեան-Եաւերեաններու բնակարանը կը հրկիզուի հրթիռի մը պայթումէն։ Գաւաթները անվնաս դուրս կու գան։ Ներկայիս անոնք կը գտնուին Պերլին, ընտանիքին մէկ անդաﬕն քով։

1
2

1) Պղնձեայ սրճաղաց (24 սմ), Սիս։ Պատկանած է Մճրգեան-Եաւերեան ընտանիքին։
2) Փոքր դոյլ (բարձրութիւն՝ 11 սմ., տրամագիծ՝ 9,5 սմ.), Սիս։ Պատկանած է Մճրգեան-Եաւերեան ընտանիքին։

Սիս, 1910-ական թուականներուն։ Ձախէն աջ՝ Հայկուհի Մճրգեան (յետագային Գասարճեան, ծն. 1901, Սիս), Խաչիկ Մճրգեան/Եաւերեան (ծն. 1897, Սիս), եւ Զարուհի Մճրգեան (յետագային Կարապետեան, ծն. 1904, Սիս)։

Սիլվինա Տէր Մկրտիչեանի հաւաքածոյ - Պերլին

Վերջին տարիներուն Սիլվինա Տէր Մկրտիչեանը այս նիւթերը հաւաքեց իր ծննդավայր Արժանթինի մէջ, ինչպէս նաեւ Միացեալ Նահանգներ ապրող իր հարազատներուն քովէն։ Անոնք ընտանեկան ժառանգութիւններ են Այնթապէն, Մարաշէն եւ Սեբաստիայէն, ուրկէ սեռած են նաեւ Սիլվինային նախնիները։

Հալէպ, 1924. այնթապցի գաղթականներէ կազմուած պատանիներու խումբ մը երաժշտական տարբեր գործիքներով։ Պատկերին աջին, նստած եւ ձեռքին ուտ բռնած՝ Աւետիս Թոփճեան, Սիլվինա Տէր Մկրտիչեանի մօրենական մեծ հայրը։

Գրպանի ժամացոյցի շղթայ, Այնթապ։ Պատկանած է Խաչատուր Խաչատուրեանի (ծն. 1885)։ Պուէնոս Այրէս հասնելէն ետք ան շղթան կը բաժնէ քանի մը մասերու, անոնցմով կը գործէ ապարանջաններ, զորս կը նուիրէ իր հարազատներուն։

Փողկապի ճարմանդ, Սեբաստիա

Պատկանած է Մելքոն Թենկերեան/ Թունկրեանին՝ Սեբաստիայէն։ Ան կը սպաննուի Ցեղասպանութեան ժամանակ։ Իր աղջիկը՝ Շնորհիկ, զայն իբրեւ յիշատակ իր հագուստին մէջ ծածուկ կը պահէ տարագրութեան բոլոր տարիներուն։ Կը վերապրի եւ յետագային գաղտնի կերպով իր հետ կը մտցնէ Միացեալ Նահագներ, ուր ընտանիք կը կազմէ Սեբաստիայէն այլ հայու մը հետ ամուսնանալով։ Առարկան երկար ժամանակ ﬓացած է Շնորհիկին որդւոյն՝ Մկրտիչ Թենկերեանի քով (Շիքակօ), որ քանի մը տարի առաջ զայն ուղարկեց Մելքոնի ծոռնուհիին՝ Սիլվինա Տէր Մկրտիչեանին (Պերլին)։

Մելքոն Թենկերեան (կոչեցեալ քեպապճի), ծնած Սեբաստիա 19-րդ դարու վերջը։

Պէաթրիս Շրատէրի հաւաքածոյ - Կելթենտորֆ, Գերմանիա

Սմբատ Պալըքճեան եւ Սաթենիկ Ուլիքեան. հարսանեկան պատկեր

Պէաթրիս Շրատէր (ծն. Պալիքճեան) իր քով կը պահէ հօրենական մեծ հօր (Սմբատ Պալըքճեան) եւ մեծ մօր (Սաթենիկ Ուլիքեան) հարսանեկան պատկերը, Անգարա։ Կ՚ենթադրուի որ երկուքն ալ Անգարայէն են։ Սաթենիկ ծնած է 1891-ին եւ մահացած՝ 1953-ին Ֆրանսայի մէջ։ Ամուսինը կը սպաննուի հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն։ Ունէին զաւակ մը (Պէաթրիսին հայրը), որ նոյնպէս կը վերապրի։ Անոնք յետագային կը հաստատուին Ֆրանսա, ուր կը ծնի նաեւ Պէաթրիս։ Ներկայիս ան կ՚ապրի Գերմանիոյ մէջ։