Video 2 | Catskill’in Campan: Bir Şarkı Yolculuğu

Amerikan-Ermeni Müziği Üzerine Ara Dinkjian Anlatımları, 04/08/25 (Son değişiklik 04/08/25). Çeviren: Arlet İncidüzen

Herkese merhaba. Ben Ara Dinkjian ve müthiş Houshamadyan sitesi için ikinci videomla karşınızdayım. Bugün özellikle bir şarkıdan bahsedeceğiz. Catskill’in Campan’ı seçtim çünkü bu şarkının, Ermenilerin anavatanlarından ayrılışını ve soykırım gibi olaylar sonucunda başka vatanlara, bu şarkı özelinde Amerika’ya, yerleşmelerini anlattığını düşünüyorum.

New York’taki Catskill Dağları, aslında Borscht Belt olarak biliniyordu. Burası birçok Yahudi ailenin yazlarını geçirdiği yerdi. Birçok Yahudi tatil köyü vardı ve sonra Ermeniler de burayı keşfettiler ve kendilerine ait bir yer edindiler. Nitekim, birçok Ermeni yaz tatilini Catskill Dağları’nda geçirirdi.

Bence buraya gelenler ikiye ayrılıyordu: plaj sevenler ve dağları sevenler. Plaj seven Ermeniler, en azından Doğu Kıyısı’nda, New Jersey’deki Asbury Park ve Belmar’a giderdi. Bunlar harika plajlardır. Ancak dağları sevenler ki bunların sayısı çoktu, yazları Catskill Dağları’na giderdi. Sonuç olarak, birçok Ermeni burada oteller açıp işletmeye başladı; örneğin Tannersville’deki Washington Irving Hotel, Mardiros veya Varbed Cheboghlian ile eşi Mary'ye aittir.

Yine Tannersville’de, John veya Melkon Ohannesian’a ait Waverly Hotel vardı. Melkon Ohannesian, Manhattan’da Dardanelles Armenian Restaurant ve Queens’'te Melkon Candy Company’nin de sahibiydi.

New York Hunter’da, Mihran Tutunjian’ın sahibi olduğu Shady Hill House daha sonra Simon Kolligian tarafından alınmıştır. Muhtemelen daha az bilinen bir otel ise, Manhattan’daki Anmah restoranının da sahibi olan C. Anmahian ve L. Alexanian’ın sahibi olduğu New York Tannersville’deki American Hotel ve son olarak Nazar Shah Tutunjian’ın sahibi olduğu Tannersville’deki Mar-Mara Hotel vardı.

Ama tabii ki müziği seviyorum ve buraya müzik hakkında, özellikle Catskill’in Campan şarkısı hakkında konuşmak için geldim. Şimdi, bu şarkıyı bilmeyen birçok Ermeni, melodinin Ermeni melodisi olmadığını öğrenince hayal kırıklığına uğrayacaktır. Bu melodi Türkiye kasap kelimesinden türemiş ve Kassab olarak bilinen bir halk şarkısıdır.

Dinleyeceğimiz ilk birkaç parça, 100 yıldan fazla bir süre önce Türkçe olarak kaydedilmiştir. İlki, İbrahim Efendi’nin söylediği Kassab olacak. İlginçtir ki Foxtrot olarak etiketlenmiştir.

İkinci örnek de yaklaşık yüz yıl öncesine ait ve Derviş Abdullah tarafından söyleniyor. Etiketinde Yeni Kassab yazıyor. Benim için bu parçanın ilginç yanı, enstrüman çalanların giriş kısmını Tamzara gibi 9/8 tempoda çalması ve şarkıcı başladığında temponun 4/4 ile 9/8 arasında gidip gelmesi. Gayet ilginç.

Şimdi bir Ermeni sanatçı olan Sorin Kaplanian’ın çok bilinmeyen bir kaydını dinleyeceğiz. Bilinmiyor çünkü Kahire’deki Baidaphon plak şirketi için kaydedilmiş. Türkçe Aman Kassab şarkısını söylüyor.

Yurt dışından son versiyonu yine bir kadın seslendiriyor, Louisa Hanum. Ama bana göre, enstrümanlar nedeniyle, bizim Ermeni-Amerikan müziği olarak kabul ettiğimiz müziğe benzemeye başlıyor. Bazı benzerlikler var.

Şimdi Amerika’da kaydedilmiş bazı versiyonları dinleyeceğiz. Ancak ilk versiyonlar, bizim bildiğimiz Ermenice sözlerle değil, hâlâ Türkçe sözlerle. İşte Mıgırdiç Duzjian’ın [Düzcüyan?] 1929’da New York’ta kaydedilmiş Kassab yorumu. 

Dinleyeceğimiz bir sonraki versiyon, Sefarad Yahudisi Louis Matalon’a ait. O da bir udidiydi. İşte onun Aman Kasap versiyonu:

Son olarak da Ermenice bir versiyona ulaştık. Ancak bu, bizim çok aşina olduğumuz Catskill’in Campan’ın Ermenice sözleri değil. Bu versiyon, bahsettiğim Ermenice versiyondan bir yıl önce kaydedilmiş. Oscar Kevorkian tarafından 1947’de Los Angeles’ta kaydedilmiş. Melodi aynı ancak Ermenice sözleri farklı.

Sonunda hepimizin Catskill’in Campan olarak bildiği şarkının ilk kaydına geldik. Bu kayıt, 1948 yılında Philadelphia’da Arziv Orchestra tarafından yapılmıştır. Ve öğrendiğimize göre, sözleri aynı zamanda dümbeki çalan K. [Krikor] Nersesian yazmıştır.

Şimdi az önce dinlediğiniz şarkının sözlerinin çevirisini okumak istiyorum:

Şimdi biraz konudan sapmak istiyorum. Size kısa bir hikâye anlatacağım. Babam Fransa’dan bu ülkeye geldiğinde 17 yaşındaydı ve elbette Ermenilerin nerede takıldığını öğrenmek İstemiş. İki yer vardı: Kilise ve Catskill Dağları. Catskill Dağları’na gittiğinde, Udi Hrant’ın otellerden birinde sahne aldığını görünce çok şaşırmış ve Hrant’a, bu genç adamın birkaç şarkı söylemesinin sakıncası olup olmadığını sormuşlar. Anlaşılan Hrant sorun etmemiş çünkü babam bana Udi Hrant’ın eşliğinde birkaç şarkı söylediğini anlatmıştı. Ben de kendi kendime, “Vay be baba, zirveden başladın ve o zamandan beri düşüştesin” diye düşündüm. Tabii ki bu sadece kötü bir şaka ama gerçek şu ki Amerika’ya gelip birdenbire Udi Hrant’ın kendisine eşlik etmesi babam için çok heyecan verici olmalı.

Hikâyenin diğer kısmı: şu anda Kaliforniya’da yaşayan ama aslen New Yorklu olan harika kanun sanatçısı Jack Chalikian’ın gerçek bir kefdji [kefci/keyifçi] olan babası, müziği çok severdi ve Udi Hrant’ın çok yakın bir arkadaşdı. Ayrıca o zamanlar pek kimsede olmayan banttan-banda kayıt cihazına sahipmiş. Neyse, birkaç yıl önce Jack beni aradı ve tüm bu bant kasetlerini bulduğunu söyleyip bunları bana gönderdi ve ben saatlerce sıkıcı bir şekilde bu kayıtları dinledim. Ve birdenbire, Catskill Dağları’nda Udi Hrant ile babama ait kaydı duydum. Sadece şans eseri, Jack’in babası o gün oradaymış ve o anı kaydetmiş. Catskill’in Campan olmasa da Catskills’te kaydedilmiş. İşte babam, Onnik Dinkjian ve Udi Hrant.

Babamın Catskill Dağları’nda Udi Hrant hakkında anlattığı bir başka hikâye de babamın Hrant’ın sabah çok erken kalktığını fark etmesiyle ilgili. Bazılarınız bilebilir, bazılarınız bilmeyebilir, Hrant udun yanı sıra keman da çalardı ve konukları nazikçe uyandırmak için koridorda yürüyerek Aravod Luso’yu [Aydınlık Sabah, Ermeni’nin gün doğumu ilahisi] çalardı. Ben de düşündüm ki vay canına, Udi Hrant Aravod Luso’yu çalarken uyanmak nasıl bir şey acaba?

Bu şarkının bir sonraki örneği, gerçek ve eşsiz bir karakter olan Mike Sarkisian’a ait. Sarkisian, bu şarkıyı 1970 yılında Las Vegas’ta İngilizce olarak The Road to the Catskills adıyla kaydetti.

Son olarak, Philadelphia’dan Vosbikian grubunu dinleyeceğiz. Bence onlar Ermeni Amerikan müziğinin prototipidir. Bu, 1975 yılında kaydedilmiş onlara ait bir Catskill’in Campan yorumudur.

Kapanıştan önce size biraz kişisel bir hikâye anlatmak istiyorum. Amcam Ed Tembeckjian, yıllar önce ciddi bir ameliyat geçirdi ve çenesinin bir kısmı alındı. İyileşme sürecinde, ameliyatın sonuçlarını herkese göstermek için Catskill Dağları’na gitmeye karar verdi. Kendi sözleriyle, “Hadi bitirelim şu işi, herkes beni görsün” dedi.

Bu hikâyeyi duyduğumda, Catskills’in Ermeni halkı için ne kadar önemli olduğunu anladım. Herkes oradaydı. Herkes birbirini görüyordu. Herkes en son haberleri öğreniyordu. Aslında şarkının kendisi, bence, nereden başladığımıza, nereye geldiğimize ve neden geldiğimize dair bütün hikâyeyi anlatıyor. Sözleri, Amerikan Ermenilerinin deneyimlerini anlatıyor. Videonun sonuna geldik. Umarım beğenmişsinizdir. Bir sonraki videoyu kaçırmayın.