Vağarşag Şahinyan ile Şuşanig Şahinyan (bekârlık soyadı Tohaftçıyan), 1941 civarı.

Vağarşag Şahinyan | Van

28/09/2021 (Güncelleme 28/09/2021) Çeviren: Arlet İncidüzen

Yayıncının notu

Bu sayfada büyük oranda Van yöresi şarkılarına yer vermekteyiz; bu şarkıların çoğunluğu Vağarşag Şahinyan ve ailesinin farklı üyeleri tarafından seslendirilmiştir. Şarkıların birçoğu 1958 yılında Vağarşag’ın oğlu Antranig ile karısı Alis’in New Jersey’deki evlerinde kaydedilmiş.

Vağarşag ve karısı Şuşanig (bekârlık soyadı Tohaftçıyan= Van doğumludur. Antranig/Andrew/Andy, George, Arpin, Arşaluys ve Virginia isimlerinde beş çocukları olmuştur. Şahinyanların Van’daki ve daha sonra da Birleşik Devletler’deki hayatlarında müzik, dans ve eğlence hiç eksik olmaz. Bu sayfada dinlediğiniz şarkılar aile toplantılarında sürekli söylenen şarkılardır. Böylece bir önceki neslin müzikal mirası doğal olarak gelecek nesillere de aktarılmıştır.

Bu sayfanın hazırlanması toplu bir çalışmayla gerçekleştirilmiştir. Burada en önemli katkıyı Antranig ile Alis/Siranuş’un (bekârlık soyadı Zemanyan) kızları Armen Şahinyan’a borçluyuz. Aile fotoğraflarını, kaydedilmiş şarkıları ve aile hikâyesini, aile toplantılarına ait video çekimlerini derleyip dijitalleştirme işini kendisi üstlenmiştir. Aile hakkında bilgilerin temel kaynağı da Armen olmuştur. Ne var ki Şahinyan ailesinin birçok üyesi, akraba ve dostları da bu müzikal mirasın canlandırılmasına katkı sağlayarak Armen’e yardımcı oldular. Hepsine müteşekkiriz. Vağarşag’ın seslendirdiği Türkçe ve Kürtçe şarkıların sözlerinin çıkarılmasında bize içtenlikle yardım eden Huşamadyan’ın Tükr ve Kürt dostlarına da teşekkür ederiz. Bu çalışmaya sağladıkları katkı bu sayfadaki işbirliğini ve ortak mirasımızı yeniden canlandırma çabasını daha da anlamlı kıldı.

Önsöz

Yazar: Armen Şahinyan

Büyükannem ve büyükbabam Vağarşak ve Şuşanig Şahinyan’ın geçmişine dair bugün bildiklerimle dönüp çocukluğuma baktığımda, yaşadıkları sevinç ve zevk karşısında hayrete düşüyorum. Her ikisi de Vanlıydı – Şuşanig şehirden, Vağarsak ise taşrasından. Her ikisi de Birinci Dünya Savaşı sırasında annelerini ve diğer aile üyelerini kaybetmişti. Ne var ki her ikisi de hayatta kalmış ve hayatlarını keder içinde sürdürmeyi reddetmişti. Kayıpları hakkında konuşmazlardı, en azından torunlarıyla. Kimse hayatlarının kısmen yaşadıkları trajediler tarafından tanımlandığını anlayamazdı. Akranlarımda bile görmediğim bir neşe içinde yaşadılar.

Eskiden, aile toplantıları bir çalgı çengi vesilesiydi. 1930’lar ve 1940’lar boyunca büyük annem ve büyükbabam New York’un ilçesi Bronx’ta yaşadılar. Cuma geceleri ve haftasonları evlerinin sürekli arkadaş toplantılarının merkezi olduğu anlatılırdı bana. Bu yıllardaki hayatlarını gösteren fotoğraf ve video kayıtlarına sahibim. Kahkahalar, yemekler, kalabalık yemek masaları, şarkılar ve danslara dair kayıtlar. Görünen o ki aile ve arkadaş ziyaretleri neredeyse her zaman memleketleri Van’dan şarkılar söylenen ve oyunlar oynanan birer kutlama vesilesiymiş.

Oğulları Antranig ile karısı Alis’in1949 yılında doğan çocukları olarak, 1950’lerin sonları ve 1960’ların başlarında şarkılar eşliğinde yenen aile yemeklerini hatırlayabilecek yaşta olduğum için şanslıydım. Tabii ki daha kalabalık aile toplantılarına danslar da eşlik ederdi. Belki de bu coşku büyükanne ve büyükbabamın hayatlarının büyük bir kısmını televizyon öncesi dönemde geçirmiş olmalarıyla açıklanabilir. Kuzenim Michael Manoogian, aile ve arkadaşlarının bir araya geldiklerinin birisinin birden bir şeyler mırıldanmaya başlamasıyla herkesin ona katılmasını ve sıklıkla da dans edilmesini hatırlıyor. Bu gelenek şüphesiz ninemin ve dedemin kaybettikleriyle aralarındaki kurdukları bir bağı simgeliyordu ancak bu bağ, keder içinde yas tutmak yerine neşeyle kutlanırdı.

1947 civarı, Vağarşag ve Şuşanig’ın New York, Bronx’taki evlerinde bir Ermeni toplantısı. Soldan başlayarak:Jack Arapyan, Carl Gozigyan, Kaçperuni Gozigyan, Şuşanig Gozigyan, Manug Manugyan, Arpin Manugyan, Vağarşag Şahinyan, Angel Gozigyan, Dayan Arapyan, Alis Şahinyan.
Şahinyanların New York, Bronx’taki evlerindeki yemek masası Cuma geceleri aile ve arkadaş toplantılarının buluşma noktasıydı, 1943 civarı. Vağarşag Şahinyan, solda en önde. Sağda yine en önde duranlar ise George, Şuşanig ve Virginia. 1943 civarı.
1944 sonları veya 1945 başları. Masanın etrafındakiler, soldan sağa: Ed Gozigyan, annesi Şuşanig Gozigyan (Şuşanig Şahinyan’ın üvey kardeşi), Kaçperuni Gozigyan, Garo Taft (Zarmayr Tohaftçıyan/Taft’ın oğlu), İsguhi Tohaftçıyan (Garabed’in ikinci karısı ve Şuşanig Gozigyan’ın annesi), George Şahinyan, George’un gelecekteki karısı Şake Aleksanyan (ileride Şahinyan), Vağarşag, Şuşanig, Eliz Taft (Zarmayr’ın karısı), Cugig (“Gas”) Taft.

Şansımıza anne ve babasına çok düşkün olan babam, onların söyledikleri Van şarkılarını kaydetme ileri görüşlülüğüne sahipmiş. Kayıtları çoğu 1953 ve 1958 yıllarında New Jersey, River Edge’deki evimizde gerçekleştirildi. 1953 kayıtları erkek kadeşim, kız kardeşim ve benim vaftiz edilişimizle çakışmaktadır. Ne yazık ki bu kayıtlar sırasında çocuklar olarak epey gürültü koparmışız, bu nedenle de Huşamadyan açısından kullanışlı değiller. Fakat 1958 kayıtlarında görünen o ki “çocuklar” (1947 ile 1958 arasında doğan beş çocuktan biriyim) uyutulmuş ve kayıtlar çok daha sessiz bir ortamda gerçekleştirilmiş. Bu şarkıların birçoğu artık Huşamadyan websitesinde güvende.

Bu eski şarkıları dinlemek bana eski günleri hatırlattı. Bu şarkılar söylenirken yaşanan neşe ve coşkuyu hatırladım. Büyükbabamın ev yapımı şarabının da bunda biraz payı olabilir ama kendisi fazla içmezdi ve eğlenmek için şaraba ihtiyacı yoktu. Samimi ve eğlenceli bir mizacı vardı. Ve karısı, büyükannem Şuşanig, mutfak ile yemek masası arasıdan mekik dokurken her fırsatta şarkılara eşlik ederdi.

Ermenice bilmiyorum ve anlamıyorum (büyükannemden sıkça duyduğum “eliniz yıka”, “yatağına git” vs gibi ev komutları haricinde) ve bu şarkılarının çoğunun ne hakkında olduğunu da bilmiyorum. Gel gör ki bu şarkıları söylerken yaşattıkları neşe ve coşku silinemez bir iz bıraktı bende. Şarkıyı söyleyenin neşesi etrafa bulaşırdı.

Babam Antranig (“Andy”) Şahinyan da her zaman şarkılara eşlik ederdi. 1940’lar ve 1950’lerdeki aile şölenlerine aktif olarak katılır, keman ya da dumbeg çalarak onlara eşlik ederdi. Bu kayıtlarda da çalıyor. Vağarşak öldükten yıllar sonra arkadaşlarımı aile evimize çağırırdım. Ebeveynlerimin misafirperverliği ve arkadaşlarım için düzenledikleri mangal ikramları sayesinde bir nevi “parti merkezi” olmuştu. Özellikle de New Jersey kıyısındaki evimiz. 1960’ların sonlarında ve 1970’lerin başlarında EGHB Nubar Kamp’ında rehber olarak birlikte çalıştığım Amerikalı Ermeni arkadaşlarım her yıl Ağustosun son haftasında aile evimizi ziyaret etmeyi gelenek haline getirmişlerdi. Bu gelenek 1970’ler boyunca da sürdü. Erkek kardeşim Paul akşamları gitar çalardı ve biz de bildiğimiz Amerikan şarkılarını söylerdik. Bu durum şarkılar içinde büyümüş babamı Van şarkıları söylemesi konusunda ateşlerdi. Arkadaşlarımdan hiçbiri şarkıları bilmese ve hatta büyükanne ve büyükbabalarından öğrendikleri birkaç cümle dışında Ermenice konuşmasa da, özellikle kolay bir yerlerde koroya katılırlardı.

Çoğu dedem Vağarşak Şahinyan tarafından söylenen bu şarkıların, genellikle söylendikleri neşeli atmosferde kaydedilmemiş olsalar da, onun söylerken yaşadığı sevinci yansıttığını umuyorum. Aile toplantıları sırasında söylediği şarkı kayıtları, ne yazık ki, çocukların arka plan gürültüsü ve katılımcıların genel neşesi nedeniyle kullanılamaz durumda.

Yukarıdaki videonun içinde bulunan fotoğrafların açıklamasını buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Erin Verin (birinci versiyon)

Okuyan Vağarşak Şahinyan, oğlu Antranig ona eşlik ediyor. Dümbelek çalan Antranig. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile karısı Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Man es kalis erin verin
Gıragın ıngni sirdıt ıri [tekrar]
Morıt asa megın el peri
Kez bes khorod toğ şad ılni [tekrar]

Man es kalis kuça kuça
Dzotsit namagnerı ich a [tekrar]
Şad sirun es khelkıt kiç a
Asa desnem mıdkumıt inç a [tekrar]

Tun yeler es gertas bakhçen
Gı çıkhçıkhga vodkit nalçen [tekrar]
Yes vart kağem tu aluçen
Yes punç anem tu zarg makhçen [tekrar]

Tu yeler es gayner es tur
Meçkıt gı nımani khınçeli pur [2×]
Kamin izarg şur mur idur
İnts arel es sevdali dzur [2×]

Man es kalis kuça kuça
Dzotsit namagnerı ich a [tekrar]
Şad sirun es khelkıt kiç a
Asa desnem mıdkumıt inç a [tekrar]

Tu nısder es lıvatsk ganes
Şamam dzıdzerıt pats ganes [2×]
Ints desnalut sud lats ganes
Gayni seyranem, seyranem, seyranem
Camal boyit yes heyranem, ğurbanem

Yukarı aşağı salınıyorsun
Ateş düşsün yüreğine [tekrar]
Anana söyle bir tanr daha doğursun
Senin gibi güzeller çok olsun [tekrar]

Salınırsın köşe köşe
Sinendeki mektuplar da nesi [tekrar]
Çok güzelsin, aklın kıt
Hele söyle aklında ne var [tekrar]

Kalkmış bahçeye gidiyorsun
Ayağındaki nalçaları vura vura [tekrar]
Ben gül toplayayım sen erik
Ben demet yapayım sen kemerine bağla [tekrar]

Kalkmış kapıda dikilirsin
Belin benzer ??? [tekrar]
Rüzgâr eser yamuk yumuk yürürüm
Başımı sarmış kara sevda [tekrar]

Salınırsın köşe köşe
Sinendeki mektuplar da nesi [tekrar]
Çok güzelsin, aklın kıt
Hele söyle aklında ne var [tekrar]

Oturmuş çamaşır yıkıyorsun
Şeftali kadar göğüslerini açıyorsun [tekrar]
Beni görünce yalandan vah ediyorsun
Haydi dolanalım, dolanalım
Ben senin boyuna hayranım, kurbanım

Erin Verin (ikinci versiyon)

Bu “Erin Verin”in farklı bir versiyonu. Okuyan Vağarşak Şahinyan, Antranig ve Şuşanig eşlik ediyor. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile karısı Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Tun yeler es gertas bakhçen
Gı çıkhçıkhga vodkit nalçen [tekrar]
Yes vart kağem tu aluçen
Yes punç anem tu zarg makhçen [tekrar]

Tu yeler es gayner es tur
Meçkıt gı nımani khınçeli pur [2×]
Kamin izarg şur mur idur
İnts arel es sevdali dzur [2×]

Tu nısder es lıvatsk ganes
Şamam dzıdzerıt pats ganes [2×]
Ints desnalut sud lats ganes
Gayni seyranem, seyranem, seyranem
Camal boyit yes heyranem, ğurbanem

Kalkmış bahçeye gidiyorsun
Ayağındaki nalçaları vura vura [tekrar]
Ben gül toplayayım sen erik
Ben demet yapayım sen kemerine bağla [tekrar]

Kalkmış kapıda dikilirsin
Belin benzer ??? [tekrar]
Rüzgâr eser yamuk yumuk yürürüm
Başımı sarmış kara sevda [tekrar]

Oturmuş çamaşır yıkıyorsun
Şeftali kadar göğüslerini açıyorsun [tekrar]
Beni görünce yalandan vah ediyorsun
Haydi dolanalım, dolanalım
Ben senin boyuna hayranım, kurbanım

Sareri hovin mernem

Okuyan Vağarşak Şahinyan, oğlu Antranig ona eşlik ediyor. Dümbelek çalan Antranig. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile karısı Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Sareri hovin mernem
Naroy, naroy, naroy can
Şeg yari boyin mernem
Naroy, naroy, naroy can

Yerek ore çem desel
Naroy, naroy, naroy can
Desnoği açkin mernem
Naroy, naroy, naroy can

Ağçig anunıt Mahi
Naroy, naroy, naroy can
Cagadıt pür şahi
Naroy, naroy, naroy can

Kez bes Nazani ağçig
Naroy, naroy, naroy can
İnts bes dığin vonts sazi
Naroy, naroy, naroy can

Ağçig gayne gamurçin
Naroy, naroy, naroy can
Teğin vodgin agınçin
Naroy, naroy, naroy can

Kına asa zokançin
Naroy, naroy, naroy can
Ağçig toğ da gıdricin
Naroy, naroy, naroy can

Sareri hovin mernem
Naroy, naroy, naroy can
Şeg yari boyin mernem
Naroy, naroy, naroy can

Yerek oreç em desel
Naroy, naroy, naroy can
Desnoği açkin mernem
Naroy, naroy, naroy can Sari ( ???)

Naroy, naroy, naroy can
Meğr ou shşakar kez (?)
Naroy, naroy, naroy can
Kez bes nazani ağçig

Naroy, naroy, naroy can
İnts bes dığin vonts sazi
Naroy, naroy, naroy can
Saren gu ka tsiyavor

Naroy, naroy, naroy can
Mer dunu çardakhavor
Naroy, naroy, naroy can

Çardakhavor im yarın e
Naroy, naroy, naroy can

Dağların rüzgârına kurban
Naroy, naroy, naroy can
Sarı yarin boyuna kurban
Naroy, naroy, naroy can

Üç gündür görmemişim
Naroy, naroy, naroy can
Görenin gözüne kurban
Naroy, naroy, naroy can

Kız adın Mahi
Naroy, naroy, naroy can
Alnını süsler sayısız para
Naroy, naroy, naroy can

Senin gibi nazlı kız
Naroy, naroy, naroy can
Benim gibi oğlana bakar mı
Naroy, naroy, naroy can

Kız köprüde bekle
Naroy, naroy, naroy can
Sarı altın kulağında
Naroy, naroy, naroy can

Git söyle anana
Naroy, naroy, naroy can
Kız delikanlıya izin versin
Naroy, naroy, naroy can

Dağların rüzgârına kurban
Naroy, naroy, naroy can
Sarı yarin boyuna kurban
Naroy, naroy, naroy can

Üç gündür görmemişim
Naroy, naroy, naroy can
Görenin gözüne kurban
Naroy, naroy, naroy can

Dağın (???)
Naroy, naroy, naroy can
Bal ve şeker sana
Naroy, naroy, naroy can

Senin gibi nazlı kız
Naroy, naroy, naroy can
Benim gibi oğlana bakar mı
Naroy, naroy, naroy can

Dağdan gelir bir atlı
Naroy, naroy, naroy can
Evimiz çardaklı
Naroy, naroy, naroy can

Çardaklı benim yarim
Naroy, naroy, naroy can

[Vağarşag]
“Bunu istediğin kadar uzatırsın, çok uzundur”]

 

“Hooo ko rako” ve “Orın er Urpat” (ilk versiyon)

İlki Kürtçe bir şarkı, ikincisi ise Ermenice. Armen Şahinyan’ın önsözde belirttiği gibi Vağarşag’ın ve daha sonra da Antranig’in repertuarında bu Kürtçe şarkıyı mutlaka “Orın er Urpat”ın bu versiyonu takip ederdi.
Vağarşag kayıt sırasında Kürtçe şarkı için “Bu hakay için toplanmış küçük bir grup için söylenir, kol kola dans ederler” diyor.
Uğur Adsız bu şarkı için Huşamadyan’a Berîte isimli bir türe ait olduğunu yazmıştır, iki grup arasındaki atışmadır. Kendilerine ait bir lehçeleri bulunan Goyan aşiretine özgü bir şarkıdır. Bu şarkının Kürtçe deşifresi için Uğur Adsız’a teşekkür ederiz.
Ermenice şarkıya gelince, bu şarkı Vağarşag’ın repertuarından en sık tekrarlanan şarkıdır. “Orın e Urpat” Şahinyan ailesi tarafındna topluca söylenen mizahi bir şarkıdır. Şarkının farklı sözlü ve ezgili biçimleri de bulunmaktadır.
Her iki şarkıyı da Vağarşag Şahinyan okumaktadır. Antranig Şahinyan ise ara ara ona eşlik ediyor. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile karısı Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Hooo qo rako talla raqo tallasdiko tirseneko
Pozê min poz bi çî poz bi yek
Yekemin yek nav botan
Duyemîn du Cizir Began
Sêyemîn sê payîzan
Dommer vatooo, dommer vatooo

Hooo qo rako talla raqo tallasdiko tirseneko
Pozê min poz bi çî poz bi yek
Yekemin yek nav botan
Duyemîn du Cizir Began
Sêyemîn sê payîzan
Çaremîn çar parekan
Dommer vatooo, dommer vatooo

Hooo qo rako talla raqo tallasdiko tirseneko
Pêncemîn pênc nav botan
Çaremîn çar parekan
Sêyemîn sê payîzan
Dommer gartooo, dommer gartooo

Hooo qo rako talla raqo tallasdiko tirseneko
Pozê min poz bi çî poz bi yek
Pêncemîn bêjna botan
Şaşamîn şaşê temam
Heftêmîn heftê heftan
Dommer vatooooo, dommer vatooo

Orın e Urpat (birinci versiyon)

(??) usav khagh mel oonem
Khaniman djan i man [her dizeden sonra tekrar]
Orn er Oorpat aghoturvin
Asink ertank Vanits Ekin
Oodenk khumenk khed mer kefin
Khanim djan i man
Mer khoorooghoon dupenk kedin
Oodenk khumenk khed mer kefin
Mer Avakian Dikran aghen
Esdegh turav endegh turav
Arabadji Kevon kundav
-Pari lyus ke Kevork akhber
-Asddzoo parin Dikran agha
-Ko araben goo das kira
Toz araben, yes ke dzara
Arabe moonim khureghen gark
Tsiank oonim tevavor khavk
Mez gu danes choor Garmurvor
Toz Garmurvor Verin Varak
Barooshetsink karsoon ghooroosh
Peshin para kusan ghooroosh
Te kuna asa hazurven
Choor mushagner tsiank churen
Tsiank churets araben lutsrets
Bighni poghin djanpakh purnets
Giynern perin perkn oo parin
Arakh, kinin khed ool mazin
Ooln el arin khed irents gushdin
Elan nusdan mech arabin
Yalla usin, araben kashin
Katsin khasan Avoyi tar
Timatsn yegav busdig khandal
Godrats kunats arabi teker
Pambugi telov badroosetsin
Shalli telov gabgabetsin
Yalla usink araben kashin
-De elek edjek vor yes kushem
Hooshig kelek vor yes hasnem
Karer joghvek djampi verven
Chi beybeyvi im araben
Khal khuloosav khal mel oonim
Khal khanoghin khern anidzem

(??) bir şarkım daha var dedi
Khaniman can i man [her dizeden sonra tekrar]
Şarkı söyleyenin babasının çanağına
Günlerden Cumaydı şafak vakti
Van bağlarına gidelim dedik
Yeyip içip keyfimize bakalım
Khaniman can i man
Kızarmış kuzumuzu yere serelim
Bizim Dikran Ağa Avakyan
Bir oraya uçtu bir buraya
Arabacı Kevon’u buldu
-Günaydın Kevon kardeş
-Günaydın Dikran Ağa
-Arabanı kiralar mısın?
-Sadece araba değil ben de hizmetinizdeyim
Ateş gibi hızlı bir arabam var
Kanatlı kuş gibi atlarım var
Bizi Garmırvor’a götürür müsün?
Garmırvor’un yanı sıra Yukarı Varak’a da götürürüm
Kırk kuruşa anlaştık
Yirmi kuruşu peşin
Git söyle hazırlansınlar
Seyisler atlara su verene kadar
Atlara su verip araba koştular
Bığni sokağına doğru yöneldiler
Kadınlar yemekleri getirdi
Arak, şarap ve mezeler
Keçi yavrusunu yanlarına aldılar
Çıkıp arabaya oturdular
Yallah deyip yola çıktılar
Avo tepesine ulaştık
Önümüzde bir çukur vardı
Arabanın tekeri kırıldı
Pamuk sicimle bağladık
Sonra yün sicimle sağlamlaştırdık
Yallah dedik arabayı çektik
-Aşağı inin ki araba ilerlesin
Yavaş yürüyün ki yetişeyim
Yoldaki kayaları kaldırın ki
Arabam çarpıp parçalanmasın
Bu şarkı burada bitti ama başka şarkım var
Şarkı söyleyenin babasının çanağına

Orın Er Urpat (ikinci versiyon)

Bu şarkının 1954’te Fresno’da çıkan “Ardzvi Vasburagan” dergisinde (Ocak-Şubat 1954, 3. Yıl, Sayı 4) yayınlanmış bir başka versiyonu daha bulunmaktadır. Şarkı M. D. Margosyan tarafından aktarılmış. Vağarşag ve Şuşanig Şahinyan bu dergiye aboneydiler. Şarkının tamamını aşağıda aktarıyoruz.

Urpat ardu mutin u lüsun
Khan Amir, can
Amir Gırge
Dikran apal tapal
Çur Khaç poğan melar kınats
Esdekh ingav, endekh ingav
Arapaci Kevon kındav

-Bari luys Kevork ağa
-Asdzu parin Dikran ağa
-Ko araben gu das kıra?
-Toz zaraben yes ke dzara
Arabe munem khureghen gark
Tziank munem tevavor khavk

Bazar arin karsun kuruş
Khatri hamar kısan kuruş
-Te kına asa toğ hazırvin
Çur mışagner tziank çıren
Giydern arin perkın u parin
Egan lıgtsan meç arabin
Tziants zorets araben kaşets

Garmırvora canpakh pırnets
Ehank khasank
Urpat arun
Arink çarink düs khanetsink

Pampge telov badrusetsink
-Elek ecek vor yes kışem
Çur esa tik sarern ıntsnem

Egank khasank Pöroza kar
Meg tzin ingav el ver çelav
En tsiu değ Kevon lıdzvav
Dıkdıkalen kiç me darav
Nefes gıdrav el çıgırtsav

-Akh dınaver Kevork ağa
Ko godn udi khıreğen gark
Et ko tziank tevavor khavk
Mi khağk arir u khaydarag

Tür tırgıtsin dzağ u dzanag
Khatunnerın arin perk oo parin
Zmen partsan Dikran ağin
Çur gesorin çörov khasan
Irents khor mor kharsnis desan
 

“Orın Er Urpat” (seslendirme)

Burada Vağarşag Şahinyan sadece şarkının sözlerini okuyor. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Orın Er Urpat (üçüncü versiyon)

Burada dinlediğiniz melodisi farklı bir “Orın er Urpat” versiyonu. Grup halinde söylenmiş. Vağarşag artık hayatta değil. Kayıt büyük olasılıkla Erivan’da Kapriel Khanoyan’ın evinde, 1978’de Vağarşag’ın akrabaları rahmetlinin kalıntılarını Sardarabad anıtı yakınlarında yaptırılan mezara defnetmeye Ermenistan’a getirdiklerinde gerçekleştirilmiş. İlk duyulan ses Misakyan’a (adı bilinmiyor) ait, ardından Şuşanig Şahinyan, Antranig Şahinyan ve Dikranuhi (Vağarşag’ın kız kardeşi) de eşlik ediyor. Dikranuhi Soçi’de (Karadeniz kıyısında) yaşamaktaydı. Belli ki bu aile toplantısına katılmak için özel olarak Erivan’a gelmiş.

Yelek desek vovn a gerel

Okuyan Vağarşag Şahinyan. Eşlik eden ve dümbelek çalan Antranig Şahinyan. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.
[Vağarşag] “Van’da bu çok eski bir şarkıdır derlerdi ve grup halinde dans ederlerdi. Hem söyler hem hoplarlardı. Çok küçüktük, bir düğüne gitmiştim, gençler bu şarkıyı söyleyerek dans etmişlerdi. O zamandan aklımda kalmış. Çok uzun söyler ve dans ederlerdi.”

Yelek desek vovn a gerel mer ur
Edzın e gerel mer ur
Edzın er urun, urın er tıpan
Tupın er ikin ikın Varaka
Dakın a gü ka
Inch vor ases vres gu ka
Khalaler, calaler
İnç pari darik mer yegav
Göver mer, göver tser
Göver mer, göver tser

Yelek desek vovn a gerel mer edz
Şun a gerel mer edz
Şun er edzin, edzın er urun, urın er tıpan
Tupın er ikin ikın Varaka
Dakın a gü ka
Inchİnç vor ases vres gı ka
Khalaler, calaler
İnç pari darik mer yegav
Göver mer, göver tser
Göver mer, göver tser

Elek desek vovn a gerel mer şun
Kayl a gerel mer şun
Kaylın er ı şan, şun er edzun,
edzın er urun, urın er tıpan
Tupın er ikin ikın Varaka
Dakın a gü ka
İnç vor ases vres gı ka
Khalaler, calaler
İnç pari darik mer yegav
Göver mer, göver tser
Göver mer, göver tser

Elek desek vovn a gerel mer kayl
Arçın a gerel mer kayl
Arçın er kayin, kaylın er u şan,
şunın er edzun, edzn er urun, urın er tıpan
Tupın er ikin ikın Varaka
Dakın a gü ka
İnç vor ases vres gı ka
Khalaler, calaler
İnç pari darik mer yegav
Göver mer, göver tser
Göver mer, göver tser

Elek desek vovn a gerel mer arç
Khozın a gerel mer arç
Khozın a arçin, arçın er kaylin,
kaylın er ı şan, şunın er edzun,
edzın er urun, urın er tıpan
Tupın er ikin ikın Varaka
Dakın a gü ka
İnç vor ases vres gü ka
Khalaler, calaler
İnç pari darik mer yegav

Göver mer, göver tser
Göver mer, göver tser
Elek desek vovn a gerel mer khoz
Tıvankın a gerel mer khoz
Tıvankın a khozin, khozın a arçin,
arçın er kaylin, kaylın er u şan,
şunın er edzun, edzın er urun,
urın er tıpan
Tupın er ikin ikın Varaka
Dagın a gü ka
İnç vor ases vres gü ka
Khalaler, calaler
İnç pari darik mer yegav
Göver mer, göver tser
Göver mer, göver tser

Elek desek vovn a gerel mer tıvank
Jankın a gerel mer tıvankn
Jankn a tıvankin, tıvankn a khozin, khozın a arçin,
arçın er kaylin, kaylın er ı şan, şunın er edzun,
edzın er urun, urın er tıpan
Tupın er ikin ikın Varaka
Dakın a gü ka
İnç vor ases vres gü ka
Khalaler, calaler
İnç pari darik mer yegav
Göver mer, göver tser
Göver mer, göver tser

Kalkın bakın asmamızı kim yemiş
Keçi yemiş asmamızı
Keçi asmayı asma çalıda
Çalı da Varak bağlarında
Sıcaklar da geliyor
Ne istersen başıma geliyor
Khalaler, calaler
Ne güzel bir yıl oldu
Göver bizim, göver sizin

Kalkın bakın keçimizi kim yemiş
Keçimizi köpek yemiş
Köpek keçiyi, keçi asmayı, asma çalıda
Çalı da Varak bağlarında
Sıcaklar da geliyor
Ne istersen başıma geliyor
Khalaler, calaler
Ne güzel bir yıl oldu
Göver bizim, göver sizin

Kalkın bakın köpeğimizi kim yemiş
Köpeğimizi kurt yemiş
Kurt köpeği, kopek keçiyi, keçi asmayı, asmada çalıda
Çalı da Varak bağlarında
Sıcaklar da geliyor
Ne istersen başıma geliyor
Khalaler, calaler
Ne güzel bir yıl oldu
Göver bizim, göver sizin

Kalkın bakın kurdumuzu kim yemiş
Kurdumuzu ayı yemiş
Ayı kurdu, kurt köpeği,
kopek keçiyi, keçi asmayı, asma çalıda
Çalı da Varak bağlarında
Sıcaklar da geliyor
Ne istersen başıma geliyor
Khalaler, calaler
Ne güzel bir yıl oldu
Göver bizim, göver sizin

Kalkın bakın ayımızı kim yemiş
Ayımızı domuz yemiş
Domuz ayıyı, ayı kurdu, kurt köpeği,
kopek keçiyi, keçi asmayı, asma çalıda
Çalı da Varak bağlarında
Sıcaklar da geliyor
Ne istersen başıma geliyor
Khalaler, calaler
Ne güzel bir yıl oldu
Göver bizim, göver sizin

Kalkın bakın domuzumuzu kim yemiş
Domuzumuzu tüfek yemiş
Tüfek domuzu, domuz ayıyı, ayı kurdu,
kurt köpeği, kopek keçiyi, keçi asmayı, asma çalıda
Çalı da Varak bağlarında
Sıcaklar da geliyor
Ne istersen başıma geliyor
Khalaler, calaler
Ne güzel bir yıl oldu
Göver bizim, göver sizin
Göver bizim, göver sizin

Kalkın bakım tüfeğimizi kim yemiş
Tüfeğimizi pas yemiş
Pas tüfeği, tüfek domuzu,
domuz ayıyı, ayı kurdu,
kurt köpeği, köpek keçiyi,
keçi asmayı, asma çalıda
Çalı da Varak bağlarında
Sıcaklar da geliyor
Ne istersen başıma geliyor
Khalaler, calaler
Ne güzel bir yıl oldu
Göver bizim, göver sizin
Göver bizim, göver sizin

[Translate to Türkisch:] The Fortress of Van. The photograph is part of the Shahinian family’s collection.
[Translate to Türkisch:] Varaka Vank (Varak Monastery), 1907. The photograph is part of the Shahinian family’s collection.

Lalukhan

Okuyan Vağarşag Şahinyan. Eşlik edenler Antranig Şahinyan ve Şuşan Şahinyan. Dümbelek çalan Antranig. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Pobig mi kele Lalukhan
Puş gelni dodig Lalukhan
Ardzıte godig Lalukhan
Dünın er sorodig Lalukhan

Ertank bızdig keğ Lalukhan
Joğvenk tup mı yeğ Lalukhan
Anenk tzıvadzeğ Lalukhan
Mer pernin (?) Lalukhan

Ertank Ererin Lalukhan
Voçkhar ver perin Lalukhan
Gıtenk took makin Lalukhan
Letsınenk sürahin Lalukhan

Irkhgenk yarin Lalukhan
Im yar khurov er Lalukhan
Vochkhar (?) Lalukhan

Ertank bızdig keğ Lalukhan
Zhoghvenk toop mu yegh Lalukhan
Anenk tsuvadzegh Lalukhan
Mer pernin (?) Lalukhan

Çıplak ayakla gezme Lalukhan
Ayağına dikan batar Lalukhan
Gümüşten başlığın Lalukhan
Evin ??? idi Lalukhan

Küçük köye gidelim Lalukhan
Bir parça yağ alalım Lalukhan
Omlet yapalım Lalukhan
Ağzımıza (…)Lalukhan

Ererin’e gidelim Lalukhan
Koyun getirelim Lalukhan
Kara koyunu sağalım Lalukhan
Sürahiyi dolduralım Lalukhan

Yari sevindirelim Lalukhan
Yarim serttir Lalukhan
Koyun (…)Lalukhan

Küçük köye gidelim Lalukhan
Bir parça yağ alalım Lalukhan
Omlet yapalım Lalukhan
Ağzımıza (…)Lalukhan

Vaveler Zulon

Okuyan Vağarşag Şahinyan. Eşlik eden ve dümbelek çalan Antranig. Antranig. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Vaveler Zulon vaveler, toy
Ko daroği dun avirer [2×]

Mer danın idev ard gorengan
Tser dann idev ard goringan

Tziank meçı gı khırkhınçan
Khabar darek dekergıngan

Toğ tzerk zarni ver u dzıngan
Badırdıvi tzerats mırçan

Hamen mırchan dantz badınçan
Vaveler Zulon vaveler

Vaveler Zulon vaveler, toy,
Ko daroği dunın avirer

Mer dan idev dzar ga bındug
Tzer dan idev dzar ga bındug

Arnem Zulon mıdnem sındug
Vaveler Zulon vaveler

Vaveler Zulon vaveler, toy
Ko daroği dunın avirer

Mer dann idev ard lıhana
Tser dan idev ard luhana

Yegek anenk go mahana
Balki Zulon ka tur pana

Vaveler Zulon vaveler
Ko daroği dunın avirer

Vaveler Zulon vaveler, toy
Ko daroği dunın avire

Vaveler Zulon vaveler, toy
Seni alanın evi yıkılsın [2x]

Bizim evin arkası buğday tarlası
Sizin evin arkası buğday tarlası

İçinde atlar kişner
Eltisine haber edin

Dövünsün dursun
Bileğindeki bilezikler dağılsın

Tadından (…) armut patlıcan
Vaveler Zulon vaveler

Vaveler Zulon vaveler, toy
Seni alanın evi yıkılsın

Bizim evinde arkasında fındık ağacı
Sizin evin arkasında fındık ağacı

Zulon’u alıp sandığa gireyim
Vaveler Zulon vaveler

Vaveler Zulon vaveler, toy
Seni alanın evi yıkılsın

Bizim evin arkası lahana tarlası
Sizin evin arkası lahana tarlası

Gelin bulun bir bahane
Belki Zulon kapıyı açar

Vaveler Zulon vaveler, toy
Seni alanın evi yıkılsın

Vaveler Zulon vaveler, toy
Seni alanın evi yıkılsın

Makruhi can

Okuyan Vağarşag Şahinyan. Eşlik eden ve dümbelek çalan Antranig. Antranig. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Yelank danik top kelitsink
Makruhi can Makruhi

Garmir khıntsor kloretsink
Makruhi can Makruhi[2×]
Makron dun çer, nısdank latsink
Makruhi can Makruhi[2×]
Karvanın egav zınkzınkalen
Makruhi can Makruhi[2×]

Meç karvunin çori mı ger
Makruhi can Makruhi[2×]

Verin çorun sındug mı ger
Makruhi can Makruhi

Meç en sındgin çaymaca ger
Makruhi can Makruhi[2×]

Meç çaymacin şuşpe mı ger
Makruhi can Makruhi[2×]

Meç en şuşpin şuşpe mı ger
Makruhi can Makruhi[2×]

Meç en şuşpin ağçig mı ger
Makruhi can Makruhi[2×]

Ağçig, ağçig anunıt inç i
Makruhi can Makruhi[2×]

Khoradz-kheghtvadz tavir inch i
Makruhi can Makruhi[2×]

Im kher lısi kez gı ısbanni
Makruhi can Makruhi[2×]

Arun tağe tağ gı tsırvi
Makruhi can Makruhi[2×]

Khağ khılısav khağ mel unim
Makruhi can Makruhi[2×]

Khağ khanoği khern anidzem
Makruhi can Makruhi[2×]

Dama çıktık toplandık
Makruhi can Makruhi

Al elma yuvarladık
Makruhi can Makruhi[2×]
Makro evde yoktu, oturup ağladık
Makruhi can Makruhi[2×]
Kervan geldi gürültüyle
Makruhi can Makruhi[2×]

Kervanın içinde bir katır vardı
Makruhi can Makruhi[2×]

Katır üzerinde bir sandık vardı
Makruhi can Makruhi[2×]

Sandığın içinde bir kutu vardı
Makruhi can Makruhi[2×]

Kutunun içinde çarşaf vardı
Makruhi can Makruhi[2×]

O çarşafın içinde bir çarşaf vardı
Makruhi can Makruhi[2×]

O çarşafın içinde bir kız vardı
Makruhi can Makruhi[2×]

Kız, kız adın nedir
Makruhi can Makruhi[2×]

Sevdalanmış derdin nedir?
Makruhi can Makruhi[2×]

Babam duyarsa seni öldürür
Makruhi can Makruhi[2×]

Derenin suyu semt semt dolanır
Makruhi can Makruhi[2×]

Şarkı bitti, bir şarkım daha var
Makruhi can Makruhi[2×]

Şarkıyı söyleyenin defterini düreyim
Makruhi can Makruhi[2×]

Türkçe bir şarkı

Okuyan’ın Vağarşag Şahinyan olduğu düşünülmektedir. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş. Şarkının sözlerini deşifre eden Deniz T. Kılınçoğlu, Samiye Demir ve Zeynel Demir’e teşekkür ederiz.

O çini mavi çini
Öpüm [Öpeyim] ağzın içini [2x]
Cellat boynumu vursa
Söylemem birisini [2x]

Bahçalarda arik [erik] var
Kız dilinde (?) delik var [2x]
O delikten bana ver
Sana bir çift lira var [2x]

Adana’da tantane (?) töktürmüş [döktürmüş] birer tane [2x]
Arayıp da bulmazsam
Senin gibi bir tane [2x]
Oy gülü saramadım
Ben murad alamadım [2x]
Kara kuş yuva yapmış
Kuş kadar olamadım [2x]

 

Bedirhan Bey

(Türkçe bir şarkı.) Okuyan Vağarşag Şahinyan. Dümbelek çalan Antranig Şahinyan. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş. Şarkının sözlerini deşifre eden Uğur Adsız, Samiye Demir ve Zeynel Demir’e teşekkür ederiz.
Şarkıda bahsedilenler Bedirhan Bey, Osman Paşa ve Han Mahmud. Bedirhan Bey Botan civarının Kürt emiriydi ve 19. yüzyıl ortalarına kadar Osmanlı İmparatorluğu dahilinde bulunan beyliklerden birinin reisiydi. Han Mahmud Bedirhan Bey’in baş müttefiklerindendi. Osmanlı yönetimi 19. yüzyıl ortalarında Bedirhan Bey’in üzerine Osman Paşa önderliğinde bir ordu göndererek onun özerkliğini bitirip kendisine bağlamak istedi. Şarkı Osman Paşa’nın ordusuyla birlikte teslim olan Bedirhan Bey’i tutuklamak için geldiği andan bahsetmektedir.

Bedirhan Bey dedi hey kapı kapı
Sonra seni çağırtırırım way lı mın babo
Çok dara düşsem Han Mahmut  imdada gelir
O da bu yerlerin bir kehremanî
Ram di ray ray ram di ray ray r ara ri rayy
Ram di ray ray ram di ray ray r ara ri rayy

Amaneeyyyy Osman Paşa dedi hey şaşkın ahmak
Dört yanınî keserim yoktur kaçamak
Devletten emr olunmuş
Seniii seniii seniii buyurttururum şehir istanbulîi
Ram di ray ray ram di ray ray r ara ri rayy
Ram di ray ray ram di ray ray r ara ri rayy

Amaneeyyy Bedirhan bey dedi
Galibe şaşkın ne cesaret ile bu dağları aştın
Ancak geldin kendin tuzağa düştün
Her ne hal olsa koyu vermem yakaniiii
Rin na na ninay Rin na na ninay
Rin na na ninay Rin na na ninay

Amaneeyyy Osman Paşa dedi
Toptoplari kurun hazır cem olun alesta durun
Marş ettiğince zurnayı vurun
Varsın çalınsın Alî- Osmanî
Rin na na ninay Rin na na ninay
Rin na na ninay Rin na na ninay

 

Anedzk

Şuşanig ile Vağarşag’ın düeti. Bu şarkının sözleri ve bestesi 1893’te Erivan’da dopan ve 1958’de vefat eden Âşık Pilo’ya (Kasbaryan) aittir. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Ges kişer yes u yarıs miasin
Nısdadz eyink u mez gişkher barz lusin
Khosum eyink mer lav u vad orerits
Yev mert ar mert hampuyr arnum irarits [2×]

Payts te inçu yars er dıkhur ays kişer
Mığgıdum er u hişum er var huşer
Lats er linum artsunk tapum tarnakin
Cımılvum u anhankisd er ir hokin [2×]

Hangardz yarıs ardasvali açkerov
İnts bint kırgets odzets temkıs hampuyrov
Asats “Kına aysuhed intz mi hişi
Keznits hanum intz dalis en urişi“ [2×]

Yes toğatsi voğç marmınovıs vonts derev
Yev açkerus partsratsnelov teb verev
Asi “Kna um vor guzes um garnes
Ko gyankumut lav oreru çıdesnes“ [2×]

Anidzetsi yes im yarin vışdatsadz
Vor çem desni lav orerıs antsgatsadz
Otın u çurı toğ tuyn tarnan campen puş
Yergink kedin anedzk gartan gançen vuş [2×]

Kaladz campet toğ çorana kar tarna
Akravnerı açker hanen guranan
Otin tuynı toğ na ude (?)
Vor pajanets yergu sırdov siradzin [2×]

Geceyarısı ben ve yarim birlikte
Oturuyorduk ay ışığında
İyi ve kötü günlerimizden bahsediyorduk
Ve arada birbirimizi öpüyorduk [2x]

Yarim bu gece neden durgundu
İç çekerek acı hatıraları anıyor
Ağlıyor sıcak gözyaşı döküyordu
Kahroluyordu, canı sıkkındı [2x]

Yarim birden yaşlı gözlerle
Sıkıca bana sarıldı yüzümü öperek
Dedi “Git artık beni unut
Beni senden ayırıp başkasına veriyorlar” [2x]

Ben yaprak gibi titredim
Gözlerimi yukarı diktim
Dedim “Git kimi istersen onu al
Ömründe gün yüzü görmeyesin” [2x]

Üzüntüyle yarima bela okudum
İyi günlerini görmeyeyim
Hava ve su zehir olsun yollar diken
Yerde gökte lanet okusunlar [2x]

Yürüdüğü yol kurusun taşa dönsün
Kargalar gözlerini oysun körleşsin
Havadaki zehri o yesin (?)
O ki ayırdı iki seven kalbi [2x]

 

Çem ı çem

Başlangıcı okuyan Antranig Şahinyan. Vağarşag Şahinyan ile Dikranuhi (Vağarşag’ın kız kardeşi) de şarkıya katılıyorlar. 1963’te, Erivan’da Kapriel Khanoyan’ın evinde toplandıkları sırada kaydedilmiş. Bu şarkı, sözleri ve notalarıyla birlikte Mİhran Tumacan'ın çalışmasında ("Hayreni Yerk u Pan", 4. Cilt, Erivan, 2005) yer almıştır. Bu cilt içinde Mihran Tumacan tarafından doğrudan Vağarşag ve Şuşanig'den öğrenilmiş başka Van şarkıları da bulunmaktadır.

Kız:
Çem ı çem, çem, çem ı çem, çem gana khağa
Sakoyis dzanrutyenen çem gana khağa

Oğlan:
Sakon yel khan tir dıhan, yel gayni khağa
Sakon yel khan tir dıhan, yel gayni khağa

Kız:
Çem ı çem, çem, çem ı çem, çem gana khağa
Şabigis dzanrutyenen çem gana khağa

Oğlan:
Şabig yel khan tir dıhan, yel gayni khağa
Şabig yel khan tir dıhan, yel gayni khağa

Kız:
Çem ı çem, çem, çem ı çem, çem gana khağa
Pantolis dzanrutyenen çem gana khağa

Oğlan:
Pantol yel khan tir dıhan, yel gayni khağa
Pantol yel khan tir dıhan, yel gayni khağa

Kız:
Çem ı çem, çem, çem ı çem, çem gana khağa
Vardikis dzanrutyenen çem gana khağa

(gülüşmeler)
[Vağarşag] Hakkaten devamı hep böyle. Gömleğim diyor…
[Antranig] Ama dondan önce çorap var, ayakkabı var…
[Vağarşag] Evet, son vermek istedim. En sonunda don diyor…

Kız:
Oynayamam, oynayamam, oynayamam
Paltomun ağırlığından oynayamam

Oğlan:
Paltonu çıkar kenara koy, kalk hadi oyna
Paltonu çıkar kenara koy, kalk hadi oyna

Kız:
Oynayamam, oynayamam, oynayamam
Gömleğimin ağırlığından oynayamam

Oğlan:
Gömleği çıkar kenara koy, kalk hadi oyna
Gömleği çıkar kenara koy, kalk hadi oyna

Kız:
Oynayamam, oynayamam, oynayamam
Pantolonumun ağırlığından oynayamam

Oğlan:
Pantolonu çıkar kenara koy, kalk hadi oyna
Pantolonu çıkar kenara koy, kalk hadi oyna

Kız:
Oynayamam, oynayamam, oynayamam
Donumun ağırlığından oynayamam

Kharmirın Nısder Er Atorin

Okuyan Vağarşag Şahinyan. Şuşanig Şahinyan da şarkının sonunda ona katılıyor. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş.

Orn er urpat luys giragi
Pajgin baysav badarakin

Elav dıkhvan kaghuk kınats
Yerek had kürd yegav timats

Meg asats zarnenk tültsıtsenk
Meg asats zarnenk görtsuotsenk oo

Voç tültsutsenk, voç göortsuotsenk
Dacgetstsenk anenk molla

Danink camin toğ kirk garta
Khalkhıl asav khal mel unem
Khalkhanoğin khern em (?)

Kharmirın nısder er atorin
Tserku gu sirer morusin
Şükyü gu da işu mısin [2×]

Peş kaşetsin torvan perin
Kaşin (?) mağara
Kırpon zani kırpon khağa
Vodkerın arin surn u geran
Klukhın arin paça geran

Kharmirın nısder er atorin
Tserkı gı sirer morusin
Şükür gu da işu mısin [2×]

Günlerden Cuma idi, ateşin ışığı
Ayinde kadeh eksildi

Dıkhvan kalktı şehre gitti
Karşısına üç Kürt çıktı

Biri de dövüp yoralım
Biri de vurup kör edelim

Ne dövelim ne kör edelim
Müslümanlaştırıp molla yapalım

Camiye götürelim hoca olsun
Khalhıl dedi bir hal daha var
Khal yapanın defterini (…)

Kharmir taburede oturmuştu
Eliyle sakalını sıvazlıyordu
Eşek etine şükrediyordu [2x]

Eteğinden çekip torvaya getirdiler
Mağaraya çektiler
Kırpon vur kırpon oyna
Ayaklarını alıp butunu yediler
Kafasını alıp paçasını yediler

Kharmir taburede oturmuştu
Eliyle sakalını sıvazlıyordu
Eşek etine şükrediyordu [2x]

Kralım Sana Benzer Ne Bulayım?

Damada, günün kralına ithaf edilmiş bir düğün şarkısıdır.
Dikranuhi ile kimliği bilinmeyen bir erkek söylüyor. Dikranuhi Vağarşag’ın kız kardeşiydi ve Karadeniz’in kıyısındaki Soçi’de yaşamaktaydı. Ailesiyle birlikte olabilmek için Erivan’a gelmişti. Kayıt Erivan’da, Kapriel Khanoyan’ın evinde 1978 tarihinde, Vağarşag’ın akrabaları rahmetlinin kemiklerini Sardarabad anıtının yakınındaki özel mezara defnetmek için Ermenistan’a geldiklerinde yapılmış.

Takvor inç perem ko nıman
Ko ganaç arevu numan
El ganafil (?) vor gı patsver
Patsver ko arev takavor

Takvor inç perem ko nıman
Ko ganaç arevu nıman
(?) vor gı patsver
Patsver ko arev takavor

Takvor inç perem ko nıman
Ko ganaç arevu nıman
El manuşag vor gıpatsver
Patsver ko arev takavor (?)

şalag ganknel em
Ganaç u garmir gabel es
Asdvadz bahi kez barzeres
Parov takuhit vayeles

Kralım sana benzer ne bulayım
Senin yeşil güneşine benzer
O karanfil? ki açardı
Senin güneşinle, kralım

Kralım sana benzer ne bulayım
Senin yeşil güneşine benzer
O (?) ki açardı
Senin güneşinle, kralım

Kralım sana benzer ne bulayım
Senin yeşil güneşine benzer
O menekşe ki açardı
Senin güneşinle, kralım

(?) pencere durmuşum
Yeşil ile kırmızı bağlamışsın
Tanrı seni korusun
Hayırlısıyla kraliçene doyasın

Dolama geymişem

Türkçe bir şarkı։ Okuyan Vağarşag Şahinyan. Dümbelek çalan Antranig Şahinyan. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş. Şarkının sözlerini deşifre eden Deniz T. Kılınçoğlu, Samiye Demir ve Zeynel Demir’e teşekkür ederiz.

&nbs

Amaney…
Dolama geymişem al yeşil [2x]
Sarhoşum dilim dolaşır [2x]

Amaney…
At kolun boynundan aşır [2x]
Sensin Lalo Lalo can Lalo
Şirin …  (?) ceylano (?) can Lalo

Amaney…
Dolama geymişem duz (?) gibi
Erittin beni buz gibi
Erittin beni duz [tuz?] gibi

Amaney…
Ben seni sevdim kız (?) gibi
Sensin Lalo Lalo can Lalo
Şirin …  (?) ceylano can Lalo

Amaney…
Almayı [elmayı]  koydum harala
Korkarım yani [yanı] karala [karara]

Amaney…
Vurgunam bir çüt [çift] marala
Sensin Lalo Lalo can Lalo
Şirin …  (?) ceylano can Lalo

Amaney…
Dolama geymişem mandali
Merdin (?) gapusi [kapısı] sandali (?)
Üç gece burda kalmalı

Sensin Lalo Lalo can Lalo
Şirin …  (?) ceylano can Lalo

 

Bayburt’un ince yolunda

Türkçe bir Bayburt türküsü. Okuyan Vağarşag Şahinyan. Dümbelek çalan Antranig Şahinyan. 1958’de, River Edge’de (New Jersey) Antranig ile Alis’in (bekârlık soyadı Zemanyan) evlerinde kaydedilmiş. Şarkının sözlerini deşifre eden Deniz T. Kılınçoğlu, Samiye Demir ve Zeynel Demir’e teşekkür ederiz.

Bayburt’un ince yolunda yolunda
(Bir vişne buldum dalında) [2x]
Fişne kaldı hayalımda anımda

Bayburt Kalası’nda fesi mi kaldı [2x]
Bu fesidir süslü yapar adamı
Adamı ay adamı dost adamı [2x]
Ergen kızlar alsın bizim [benim] kadami

Bayburt Kalası’nda püskülüm kaldı [2x]
O püsküldür süslü yapar adamı [2x]
Adamı ay adamı dost adamı [2x]

Ergen kızlar alsın bizim [benim] kadami
Bayburt’un ince yolunda yolunda
Bir (elma) kaldı dalında [2x]
Alma kaldı hayalımda anımda

 

1. Van, 1914 civarı. Soldan sağa, oturanlar: Kevork Şahinyan’ın karısı (ismi bilinmiyor, Birinci Dünya Savaşı sırasında Van’dan Kafkaslar’a göç ederken ölmüştür); ayakta, önde: Antranig/Andreas (Bakü’de 1918 civarında vefat etmiştir); ayakta, arkada: Dikranuhi; oturan: Kevork; ayakta: Sirun (ileriden Mangıryan). Ailenin asıl soyadı Kevorkyan’dır. Savaş ve göç şartları içinde aile Şahinyan soyadını almıştır. Antranig, Dikranuhi ve Sirun Kevork Şahinyan’ın çocuklarıdır. Fotoğrafta Kevork’un diğer oğlu Vağarşag yok.
2. Vağarşag Şahinyan, Şuşanig Şahinyan ve oğulları Antranig/Andy, 1902 civarı, fotoğraf muhtemelen İstanbul’da, Vağarşag Birleşik Devletler’e gitmeden önce çekilmiş. Daha sonra ailesi de onun yanına gidecekti.

3. Soldan sağa: Vağarşag Şahinyan, oğlu Antranig Şahinyan ve babası Kevork Şahinyan. Bu fotoğraf muhtemelen 1933’te New York, Bronx’ta çekilmiştir.

New York, Syracuse’da bir Ermeni toplantısı, 1922. Ortada Vağarşag Şahinyan (siyah bıyıklı ve kıravatlı, kucağında bir çocuk var). Vağarşag’ın kucağında oturan muhtemelen Arpin. Babasının önünde oturan küçük çocuk Antranig/Andy. Vağarşag’ın solunda oturan Şuşanig. Şuşanig’in arkasında, hafif solda oturan adam babası Garabed Tohaftçıyan.Vağarşag’ın arkasındaki Garabed’in ikinci karısı İsguhi. Onun solundaki de büyük olasılıkla kızı Şuşanig Gozigyan.
1924 civarı, Syracuse, New York. Soldan: Şuşanig (Virginia’ya hamile), Arpin, George, Antranig ve Vağarşag.
1941 civarı. Arka sıra, soldan: George Şahinyan, Manug Manugyan. Ön sıra: Vağarşag, Virginia, Şuşanig, Arpin Manugyan. Çocuk ise Manug ve Arpin’in oğulları Micheal.
Noel, 1946 civarı, Bronx, New York. Saat yönünde soldan sağa: Vağarşag, Patti Melkonyan, Peter Mangıryan (Sirun’un oğlu), George, Eddie Gozigyan, Eddie’nin karısı (ismi bilinmiyor), Virginia Melkonyan, Şuşanig, Şake, Sirun Mangıryan, Alis Şahinyan.
Soldan: Hrahad Hraçyan, Vağarşag Şahinyan, Levon Dikran, Oksen Saryan, Suren Hraçyan, kimliği belirsiz biri, Jack Arapyan, George Şahinyan, Phil Novack (Virginia Hraçyan Novack’ın kocası), Pete Uram (Adrine Hraçyan’ın kocası),Antranig/Andy Şahinyan, Virginia Novack.

Van’da işi savatlı tütün kutusu. Kutunun bir yüzünde, arkada Ağrı dağı tasviriyle Ermenistan Ana harabeler içinde oturur vaziyette görülüyor. Şahinyan ailesi arşivine ait. Kutunun diğer yüzünde ise Vartan Mamigonyan tasvir edilmiş.

Antranig Şahinyan’ın sık sık aile toplantılarındaki şarkılara ve danslara eşlik eden dümbeleği. Fotoğraf: Brensa Şahinyan.

Vağarşag Şahinyan’ın kız kardeşi Sirun Mangıryan’ın 1970 civarında, Antranig7Andy ve Alis Şahinyan’ın New Jersey, Oradell’deki evlerinde çekilmiş bir fotoğrafı. Sirun, Los Angeles Operası’nda sahne alan bir opera sanatçısıydı. İleride seramikle uğraşmıştır ve seramik Meryem Ana tasvirlerinden biri Eçmiadzin’de sergilenmiştir. 1989’da Los Angeles’ta vefat etmiştir.
1995 civarı, Paul Şahinyan New Jersey, Wycoff’taki evi. En önce, ud çalan Paul Şahinyan, gitar çalan Dikran Kabaracıyan (Paul’un karısı Seta Araz’ın kuzeni), keman çalan ise Antranig/Andy Şahinyan.
1968 civarında, dans. Soldan sağa: Papken Melkonyan, Vağarşag Şahinyan ve George Şahinyan.
1980’lerin sonlarında, muhtemelen bir düğünde oynanan bir dans esnasında. Ön sıradaki kadınlar, soldan: Patti Melkonyan Light, Virginia Melkonyan, Alis Şahinyan ve Virginia Devitre Şahinyan.