Աջապահեան ընտանիքը, 1922-ի շուրջ։

Աջապահեան հաւաքածոյ - Անթիլիաս, Լիբանան

18/01/21

Մատթէոս Աջապահեանի ընտանիքը Սիսէն է։ Մատթէոսի եղբայրը Կիլիկիոյ երբեմնի կաթողիկոս Կիրակոս Բ Աջապահեանն էր (ծնած 1823-ին)։

Աջապահեան ընտանիքին յունարէն պաշտօնական արտօնագիրը (թիւ 280)՝ յունական Խիոս կղզիէն Աթէնք ճամբորդելու։ Թուական՝ 4 Նոյեմբեր 1922։ Արտօնագիրը շնորհուած է այս ընտանիքէն Գրիգոր Աջապահեանին, որուն տարիքը 40 է եւ ծնունդով Ատանայի շրջանէն է (Սիս քաղաքը մաս կը կազմէ Ատանայի նահանգին)։ Գիտենք որ ընտանիքը Իզմիրէն հասած է Խիոս կղզի. հետագային ալ, ինչպէս արտօնագիրը ցոյց կու տայ, Աջապահեանները անցած են Աթէնք։

Արտօնագիրին մէջ նշուած են հետեւեալ անունները. Գրիգոր Աջապահեան (40 տարեկան), Մատթէոս (90 տարեկան), Վառվառ (65 տարեկան), Շուշան (25 տարեկան), Աձինէ (2 տարեկան), Հռիփսիմէ (1 տարեկան), Զարուհի (35 տարեկան), Գրիգոր (5 տարեկան), Ալիս (3 տարեկան), Կիրակոս (15 տարեկան), Լուսընթագ (17 տարեկան), Աբրահամ (11 տարեկան)։

Ոսկեզօծ տփիկ
Պատարագի զգեստի գօտիի արծաթեայ եւ սատափեայ ճարմանդ
Պոլսոյ հայոց Պատրիարք Ներսէս Արք. Վարժապետեանի պատկանած փղոսկրէ սանտր եւ իր մետաքսեայ պահպանակը։ Կը կրէ 1861 թուականը եւ Ն. եւ (՞) սկզբնատառերը։
Պոլսոյ հայոց Պատրիարք Ներսէս Արք. Վարժապետեանի պատկանած փղոսկրէ սանտր եւ իր մետաքսեայ պահպանակը։ Կը կրէ 1861 թուականը եւ Ն. եւ (՞) սկզբնատառերը։
Կիրակոս Բ Աջապահեան կաթողիկոսին փղոսկրէ եւ սաթէ ծխամորճը եւ անոր տուփը

Աջապահեան գերդաստանը յայտնի անուն էր Սիսի մէջ։ Այս ընտանիքէն սերած ինը անձեր յաջորդաբար բազմած են Կիլիկիոյ կաթողիկոսական աթոռին վրայ՝ 1731-էն մինչեւ 1866։ Այս շարքէն վերջինն էր Կիրակոս Բ-ը, որ կաթողիկոսի պաշտօնը կը վարէ 1855-էն 1866։ Աջապահեան անունը կը ստուգաբանուի իբրեւ «աջ» եւ «պահ». ինչ որ կը նշանակէ, թէ ընտանիքին յանձնուած էր Գրիգոր Լուսաւորչի Աջին մասունքները պահելու պատասխանատուութիւնը։

Կիրակոս Բ.ի նախաձեռնութեամբ Սիսէն երեք երիտասարդներ Պոլիս կ՚ուղարկուին տեղւոյն Շահնազարեան վարժարանին մէջ (Խասգիւղ Hasköy) աշակերտելու համար։ Կաթողիկոսին նպատակն էր Սիսը օժտել անհրաժեշտ մտաւորական մարդուժով տեղական դպրոցներ հիմնելու համար։ Պոլիս ղրկուած այս աշակերտներէն մէկն էր Մատթէոս Աջապահեան՝ Կիրակոս Բ.ի եղբայրը։ Ահաւասիկ Մատթէոսի ընտանիքին մէջ պահուած նիւթերն են, որոնք կը ներկայացուին այս էջով։ 

1920-ականներու սկիզբը Աջապահեան ընտանիքը կը գտնենք Իզմիրի մէջ։ Անոնք շատ հաւանաբար Կիլիկիան ձգած էին երբ տեղւոյն ֆրանսական գրաւեալ ուժերը որոշում առած էին քաշուելու այս տարածքէն եւ անիկա յանձնել քեմալական Թուրքիոյ իշխանութիւններուն։ Իզմիրը այդ ժամանակ յունական բանակներուն կողմէ գրաւուած էր։ Բայց այստեղէն ալ շուտով յոյներու եւ հայերու զանգուածային գաղթ մը ծայր պիտի առնէր դէպի Յունաստան, երբ յունական բանակները պարտութիւն կը կրէին թրքական ուժերէն։

Պատարագի զգեստի ոսկեթելով պատրաստուած ղենջակ
Սատափէ կափարիչով սրբատուփ, որ պատկանած է Եփրեմ կաթողիկոս Աջապահեանի։ Կը կրէ Եփրեմի փորագիր հայատառ անունը։
Ճարմանդներ
Կնիք
Կնիքներ եւ զգեստի զարդարանքներ

Այսպէս, 1922-ին, Մատթէոս Աջապահեանի ընտանիքը կը գաղթէ Յունաստան։ Ճամբորդական անցագիրին լուսանկարը ցոյց կու տայ, թէ Յունաստան գաղթող Աջապահեան այս ընտանիքը կազմուած էր 12 անդամներէ։ Հոս էին արդէն իսկ 90 տարեկան դարձած Մատթէոս Աջապահեանը եւ կինը՝ Վառվառ Աջապահեանը (ծնեալ Աբարթեան, 65 տարեկան), անոնց որդիներէն Գրիգոր Աջապահեանը (40 տարեկան) եւ կինը՝ Շուշանը (ծնեալ Ներետեան), Լուսնթագ Աջապահեանը եւ Կիրակոս Աջապահեանը։

Ընտանիքը սկիզբը ապաստան կը գտնեն Խիոս կղզին։ Ապա հոսկէ կը տեղափոխուին Աթէնք։ Այս բոլոր տեղափոխումներուն եւ գաղթերուն ընթացքին իրենց հետ կը տանին նաեւ ընտանեկան եւ կաթողիկոսական գանձեր. կոնդակ, ճարմանդ, կնիք, պատարագի զգեստ, մետաղեայ դրամ, լուսանկար, ճամբորդական եւ կալուածային վաւերաթուղթ, ընտանեկան պատմութեան ձեռագիր մատեան մը, եւայլն։

Յունաստանէն սկսեալ ընտանիքը կը սկսի սփռուիլ ողջ աշխարհի մէջ։ Այսպէս, մէկ ճիւղը կը մեկնի Հայաստան, ուրիշ մը՝ Ֆրանսա եւ ճիւղ մըն ալ՝ Հարաւային Ամերիկա։

Այս նիւթերը երկար ժամանակ պահուած են Արմենուհի Պաղճեանի (ծնեալ Աջապահեան) քով։ Ան ծնած է Աթէնք, բայց հետագային գաղթած է Արժանթին։ Աթէնք կատարած իր յաճախակի այցելութիւններէն մէկուն ընթացքին կը ծանօթանայ Աթէնքի, Նէոս Գոզմոսի (Ֆիքս) շրջանի Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցւոյ Հոգեւոր Հովիւ՝ Տ. Նարեկ Քհնյ. Շահինեանի։ Համաձայնութիւն կը գոյանայ Արմենուհիի քով գտնուող նիւթերը յանձնելու Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան եւ տեղադրելու կաթողիկոսարանի թանգարանին մէջ (Անթիլիաս, Լիբանան)։ Ծրագիրը կ՚իրականանայ 2004-ին, երբ Տէր Նարեկը, ընկերակցութեամբ Երէցկինին՝ Լուսի Օննիկեան-Շահինեանին, ​կը հանդիպին Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Ա.ին եւ մեծարժէք այս նիւթերը կը յանձնուին Վեհափառ Հայրապետին անձամբ։

Ընտանեկան այս հաւաքածոյին կարեւորագոյն նիւթերէն են երկու ձեռագիր տետրակներ։ Անոնցմէ մէկը աշխատութիւն մըն է, որ կը կոչուի «Ազգաբանութիւն Աջապահեանց ազնիւ գերդաստանին»։ Հեղինակն է Առաքել Ա եւ գրուած է Սիսի մէջ, 1865-ին։ Երկու ձեռագիրները կը բաղկանան մօտ 70 էջերէ եւ գրուած են գրաբար հայերէնով։

Շնորհակալութիւն կը յայտնենք Մայք Չիլինկիրեանին, Տէր Նարեկ Շահինեանին եւ Հայր Պարոյր Շերնէզեանին այս էջին պատրաստութիւնը հնարաւոր դարձնելու համար։ Շնորհակալութիւն կը յայտնենք նաեւ Թոլկա Ճորային, որ ստանձնեց օսմանեան վաւերաթուղթերուն թարգմանութիւնը։

Աջապահեան ընտանիքին պատկանող օսմանեան վաւերաթուղթեր

Կայսերական կալուածի գրանցման վաւերաթուղթ [sened-i hakani]։ Կալուածային ժառանգութեան փաստաթուղթ՝ Աբրահամէն իր որդիներուն։ Ժառանգութիւնը պիտի գործադրուի Աբրահամի մահէն ետք։ Թուական՝ 1880-1881։
Կալուածի գնման փաստաթուղթ, Մանուէլ Քէշիշի որդի Օհաննէսի կողմէ։ Թուական՝ 1835։ Կալուածի վայր՝ Քարընճա։
Հարկային գրանցման վաւերաթուղթ։ Թուական՝ 1887-1888 եւ 1888-1889։ Կը պատկանի Մանուէլի որդի Աբրահամ աղայի։
Կայսերական կալուածի գրանցման վաւերաթուղթ [sened-i hakani]։ Կալուածի վայր՝ Սիս, Պին Տամը(՞)։ Փաստաթուղթը կը հաստատէ թէ կալուածին սեփականատէրը դարձած է Մանուէլը, նկատի ունենալով որ հայրը՝ Աբրահամը մահացած է։ Թուական՝ 1880-1881։
Կայսերական կալուածի գրանցման վաւերաթուղթ [sened-i hakani]։ Կալուածի վայր՝ Սիս, Քըզըլ Եազը (՞) (Kızıl yazı?)։ Թուական՝ 1887։ Կալուածային ժառանգութեան փաստաթուղթ՝ Գաբրիէլէն իր որդիներուն։ Ժառանգութիւնը պիտի գործադրուի Գաբրիէլի մահուան պատճառով, որ պատահեցաւ 1880-1881-ին։
Կայսերական կալուածի գրանցման վաւերաթուղթ [sened-i hakani]։ Կալուածի վայր՝ Սիս, Եարըմ օղլու (Yarım oğlu)։ Կալուածային փաստաթուղթի վերահաստատում։ Կալուածին կէսը կը պատկանի Մանուէլի զաւակներ՝ Լեւոնի եւ Սանթուրի, միւս կէսը՝ Մատթէոսի, Մանուէլի եւ Օհաննէսի։

Աջապահեան ընտանիքին պատկանող օսմանեան այլ փաստաթուղթեր (առանց որեւէ բացատրութեան)

including both production pieces and never-to-market prototypes. Each is in original packaging and never used. The Iten collection also includes a lot of Breitling WatchesReplica.to watches uk stopwatches. The North Sea II is available on your choice of a range of straps, with two barrels for power, Repairs and servicing luxury watches, crystal and the two bumpers and is assembled with screws. Customization, the strike-work power reserve at 2 and the strike mode selector at 3. A cut-out allows for the vewing of the hammers and the gongs. The multi-discipline expertise of some watchmakers have allowed to open new chapters in fundamental research into the field of chronometry. In particular.